کم‌شنوایی در کودکان فقط به این معنی نیست که کودک صداها را آرام‌تر میشنود. وقتی کودک در محیط مدرسه نتواند صدای معلم، صحبت همکلاسی‌ها یا توضیحات درسی را به‌خوبی دریافت کند، ممکن است یادگیری، تمرکز و ارتباط او با دیگران تحت تأثیر قرار بگیرد.
به همین دلیل، کم‌شنوایی کودک باید قبل و در طول دوران مدرسه به‌طور منظم بررسی شود و در صورت نیاز، استفاده از سمعک یا تجهیزات کمک‌شنوایی مناسب و تنظیم صحیح آنها جدی گرفته شود.
کم‌شنوایی چه تأثیری بر یادگیری کودک دارد؟
کودکی که کم‌شنوایی دارد ممکن است در کلاس درس بخشی از صحبت‌های معلم را از دست بدهد. این مسئله به‌خصوص زمانی بیشتر دیده می‌شود که کلاس شلوغ باشد، چند دانش‌آموز همزمان صحبت کنند یا فاصله کودک از معلم زیاد باشد.
کودک ممکن است:
- بعضی کلمات یا جمله‌های معلم را اشتباه بشنود.
- املا کلمات را اشتباه بنویسد
- برای فهمیدن درس نیاز به تکرار داشته باشد.
- در انجام دستورهای چندمرحله‌ای مشکل داشته باشد.
- هنگام توضیح شفاهی درس، بخشی از مطالب را از دست بدهد.
- برای تمرکز کردن انرژی بیشتری صرف کند.
- در درس‌هایی که توضیحات شفاهی اهمیت بیشتری دارند، دچار مشکل شود.
البته شدت این مشکلات به میزان و نوع کم‌شنوایی، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن آن، زمان شروع کم‌شنوایی و میزان دسترسی کودک به صدا بستگی دارد.
چرا ممکن است کودک در خانه خوب بشنود ولی در مدرسه مشکل داشته باشد؟
یکی از نکات مهم این است که شنیدن در یک محیط آرام با شنیدن در کلاس درس تفاوت زیادی دارد.
در خانه ممکن است فقط یک نفر با کودک صحبت کند و محیط نسبتاً ساکت باشد. اما در مدرسه، کودک باید همزمان با وجود صدای دانش‌آموزان، صدای صندلی‌ها، رفت‌وآمد، صدای بیرون کلاس و انعکاس صدا، صحبت معلم را تشخیص دهد.
به همین دلیل ممکن است والدین بگویند:
«در خانه به‌خوبی جواب ما را می‌دهد، پس چرا معلم می‌گوید درس را خوب متوجه نمی‌شود؟»
این موضوع لزوماً به معنی اغراق کردن کودک یا معلم نیست. شرایط شنیداری مدرسه با خانه متفاوت است.
کم‌شنوایی می‌تواند روی تمرکز کودک هم اثر بگذارد
کودکی که بخشی از گفتار را واضح دریافت نمی‌کند، ممکن است مجبور باشد از روی حدس و با توجه بیشتر به حرکات صورت و لب‌های گوینده، منظور صحبت را متوجه شود.
این تلاش مداوم می‌تواند باعث خستگی شنیداری شود.
در نتیجه ممکن است کودک در پایان کلاس خسته شود، حواسش پرت شود یا نسبت به کودکی که شنوایی طبیعی دارد، انرژی بیشتری برای دنبال کردن صحبت‌های معلم صرف کند.
آیا کم‌شنوایی می‌تواند باعث افت تحصیلی شود؟
کم‌شنوایی به‌تنهایی به این معنی نیست که کودک توانایی یادگیری پایینی دارد.
اما اگر کودک دسترسی کافی به گفتار و آموزش نداشته باشد و کم‌شنوایی او به‌درستی مدیریت نشود، ممکن است یادگیری بعضی مطالب برای او دشوارتر شود.
در کودکان کم‌شنوا، تشخیص زودهنگام، استفاده منظم از وسایل کمک‌شنوایی در صورت تجویز، پیگیری شنوایی و همکاری والدین و مدرسه می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
کودک کم‌شنوا ممکن است چه مشکلاتی در کلاس داشته باشد؟
بعضی از مشکلاتی که ممکن است در مدرسه دیده شوند عبارت‌اند از:
۱. متوجه نشدن کامل صحبت معلم
ممکن است کودک بعضی کلمات را بشنود اما نتواند جمله کامل را به‌درستی تشخیص دهد. در نتیجه املای کلمات را اشتباه بنویسد چون اشتباه میشنود
۲. درخواست مکرر برای تکرار
کودک ممکن است مرتب بگوید:
«چی گفتید؟»
یا از معلم و همکلاسی‌ها بخواهد صحبت خود را تکرار کنند.
۳. اشتباه در انجام تکالیف
اگر دستور انجام تکلیف به‌صورت شفاهی داده شود و کودک بخشی از آن را نشنود، ممکن است تکلیف را اشتباه انجام دهد؛ حتی اگر توانایی درسی خوبی داشته باشد.
۴. مشکل در شنیدن از فاصله دور
هرچه فاصله کودک از معلم بیشتر باشد، دریافت واضح گفتار می‌تواند دشوارتر شود.
۵. مشکل بیشتر در کلاس‌های شلوغ
وجود صدای پس‌زمینه و انعکاس صدا می‌تواند تشخیص گفتار را برای کودک کم‌شنوا دشوارتر کند.
۶. مشکلات ارتباطی با همکلاسی‌ها
اگر کودک مرتب بخشی از صحبت دوستانش را از دست بدهد، ممکن است در فعالیت‌های گروهی یا ارتباط با همکلاسی‌ها دچار مشکل شود.
آیا استفاده از سمعک برای کودک کم‌شنوا در مدرسه مهم است؟
اگر برای کودک استفاده از سمعک تجویز شده باشد، استفاده منظم و صحیح از آن اهمیت زیادی دارد.
سمعک باعث می‌شود کودک دسترسی بیشتری به صدا و گفتار داشته باشد، اما سمعک به‌تنهایی تمام مشکلات شنیداری کلاس را برطرف نمی‌کند.
فاصله زیاد از معلم، سروصدای کلاس و انعکاس صدا همچنان می‌توانند روی شنیدن کودک تأثیر بگذارند.
به همین دلیل در بعضی کودکان، علاوه بر سمعک، استفاده از سیستم‌های کمک‌شنوایی مانند میکروفون از راه دور (Remote Microphone) نیز می‌تواند مطرح باشد. این سیستم‌ها صدای گوینده را مستقیماً یا با کاهش اثر فاصله و صدای محیط به کودک می‌رسانند.
جای نشستن کودک در کلاس هم اهمیت دارد
در بعضی شرایط، قرار گرفتن کودک در قسمت مناسب کلاس و نزدیک‌تر به معلم می‌تواند به شنیدن بهتر کمک کند.
البته جای مناسب نشستن برای همه کودکان یکسان نیست و باید با توجه به وضعیت شنوایی و شرایط کلاس تعیین شود.
همچنین بهتر است معلم هنگام صحبت کردن، تا حد امکان رو به کودک باشد و از صحبت کردن در حالی که پشت به کلاس دارد خودداری کند.
اگر کودک سمعک دارد ولی در مدرسه مشکل دارد، چه کار کنیم؟
اولین کار این نیست که فوراً سمعک را عوض کنیم.
بهتر است چند مورد بررسی شود:
- آیا شنوایی کودک تغییر کرده است؟
- آیا سمعک به‌درستی کار می‌کند؟
- آیا تنظیم سمعک هنوز متناسب با شنوایی کودک است؟
- آیا قالب یا قسمت‌های فیزیکی سمعک مناسب کودک است؟
- آیا کودک به‌طور منظم از سمعک استفاده می‌کند؟
- آیا در کلاس صدای پس‌زمینه زیادی وجود دارد؟
- آیا کودک از فاصله زیاد صدای معلم را میشنود؟
- آیا استفاده از سیستم میکروفون از راه دور می‌تواند کمک‌کننده باشد؟
گاهی مشکل اصلی خود سمعک نیست و فقط نیاز است شنوایی کودک و تنظیم سمعک مجدداً بررسی شود.
آیا کم‌شنوایی یک‌طرفه هم می‌تواند در مدرسه مشکل ایجاد کند؟
بله.
کودکی که فقط در یک گوش کم‌شنوایی دارد ممکن است در بسیاری از موقعیت‌های روزمره ظاهراً خوب بشنود، اما در محیط‌های شلوغ یا زمانی که نمی‌داند صدا از کدام جهت می‌آید، با مشکل بیشتری مواجه شود.
به همین دلیل کم‌شنوایی یک‌طرفه در کودکان نیز نباید نادیده گرفته شود و بهتر است وضعیت شنوایی و نیازهای آموزشی کودک توسط متخصص بررسی شود.
والدین چه علائمی را در مدرسه جدی بگیرند؟
اگر معلم یا والدین متوجه موارد زیر شدند، بهتر است شنوایی کودک دوباره بررسی شود:
- کودک مرتب درخواست تکرار می‌کند.
- در کلاس به نظر می‌رسد حواسش پرت است.
- دستورهای شفاهی را اشتباه انجام می‌دهد.
- در محیط شلوغ بیشتر مشکل دارد.
- صدای معلم را بهتر از فاصله نزدیک میشنود.
- از نشستن در قسمت خاصی از کلاس استقبال می‌کند.
- مرتب از خستگی بعد از مدرسه شکایت می‌کند.
- در فعالیت‌های گروهی مشکل ارتباطی پیدا کرده است.
- عملکرد تحصیلی کودک بدون علت مشخص تغییر کرده است.
البته این علائم همیشه به دلیل کم‌شنوایی نیستند، اما در کودکی که سابقه کم‌شنوایی دارد، بررسی شنوایی می‌تواند یکی از موارد مهم در بررسی علت باشد.
آیا کودک کم‌شنوا می‌تواند مثل سایر کودکان درس بخواند؟
بسیاری از کودکان کم‌شنوا می‌توانند در مدرسه و از نظر تحصیلی عملکرد خوبی داشته باشند، به شرط اینکه دسترسی مناسب به صدا و آموزش داشته باشند و نیازهای شنوایی آنها به‌موقع شناسایی و مدیریت شود.
هدف از استفاده از سمعک و سایر تجهیزات کمک‌شنوایی این نیست که کودک را از بقیه جدا کنیم؛ هدف این است که کودک بتواند تا حد امکان به گفتار، آموزش و ارتباطات محیط اطراف خود دسترسی داشته باشد.
جمع‌بندی
کم‌شنوایی کودک می‌تواند در محیط مدرسه روی شنیدن صحبت معلم، درک دستورها، تمرکز، ارتباط با همکلاسی‌ها و یادگیری تأثیر بگذارد؛ به‌خصوص زمانی که کلاس شلوغ باشد یا فاصله کودک از معلم زیاد باشد.
اگر کودک کم‌شنواست، بهتر است وضعیت شنوایی او به‌صورت منظم بررسی شود و در صورت تجویز سمعک، تنظیم صحیح و استفاده منظم از آن جدی گرفته شود.
در بعضی کودکان نیز علاوه بر سمعک، روش‌هایی مانند انتخاب جای مناسب در کلاس یا استفاده از سیستم میکروفون از راه دور می‌تواند به بهتر شدن دسترسی کودک به صدای معلم کمک کند.
اگر احساس می‌کنید کودک شما در مدرسه خوب نمی‌شنود، بهتر است ابتدا شنوایی و عملکرد سمعک او بررسی شود تا مشخص شود مشکل از تغییر شنوایی، تنظیم سمعک یا شرایط شنیداری محیط مدرسه است.
شنوایی‌سنجی کودک در اسلامشهر
در کلینیک شنوایی‌سنجی و سمعک آوانا در اسلامشهر، ارزیابی شنوایی کودکان، بررسی وضعیت شنوایی و بررسی و تنظیم سمعک انجام می‌شود.
📍 اسلامشهر، بلوار بسیج، نبش خیابان مهدیه، ساختمان پزشکان گلستان، طبقه سوم، واحد ۵۱۴
📞 ۰۲۱-۵۶۱۳۸۴۰۷
📱 ۰۹۹۱۲۰۳۸۰۶۵
آوانا، آوای نو زندگی