وقتی مشخص می‌شود یک کودک کم‌شنوایی دارد و شنوایی‌شناس استفاده از سمعک را پیشنهاد می‌کند، یکی از سؤال‌های مهم والدین این است:
«اگر فعلاً برای کودک سمعک نگذاریم چه اتفاقی می‌افتد؟»
این سؤال مخصوصاً در مورد کودکان اهمیت زیادی دارد؛ چون کودک در سال‌های اول زندگی در حال یادگیری صداها، کلمات، زبان و نحوه ارتباط با اطرافیان است.
اگر کودک کم‌شنوا باشد و به اندازه کافی به صدا و گفتار دسترسی نداشته باشد، ممکن است روند رشد مهارت‌های گفتاری، زبانی و ارتباطی او تحت تأثیر قرار بگیرد. به همین دلیل، تشخیص و مداخله زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
آیا سمعک فقط برای بلندتر شنیدن صداست؟
خیر.
در کودکی که کم‌شنوایی دارد، سمعک می‌تواند صداهای گفتاری را در محدوده‌ای که برای کودک قابل استفاده است، تقویت کند و دسترسی او به صداهای محیط و گفتار را بیشتر کند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، چون کودک برای یادگیری کلمات و زبان باید فرصت شنیدن و دریافت مداوم اطلاعات صوتی داشته باشد.
سمعک کم‌شنوایی را «درمان» نمی‌کند و گوش را به حالت طبیعی برنمی‌گرداند؛ اما می‌تواند به کودک کمک کند از شنوایی باقی‌مانده خود بهتر استفاده کند.
اگر کودک به سمعک نیاز داشته باشد ولی از آن استفاده نکند چه می‌شود؟
شدت عوارض به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله میزان کم‌شنوایی، زمان شروع کم‌شنوایی، یک‌طرفه یا دوطرفه بودن آن، سن کودک و میزان دریافت خدمات توانبخشی.
اما در صورت وجود کم‌شنوایی قابل توجه و نبود مداخله مناسب، مهم‌ترین نگرانی‌ها عبارت‌اند از:
۱. تأخیر در رشد گفتار و زبان
کودک برای یادگیری زبان به دریافت مداوم و قابل‌دسترسی گفتار نیاز دارد.
اگر کودک بخشی از صداهای گفتاری را نشنود، ممکن است یادگیری کلمات و جمله‌سازی برای او دشوارتر شود.
مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا نیز تأکید می‌کند که کم‌شنوایی می‌تواند روی رشد گفتار، زبان و مهارت‌های ارتباطی کودکان اثر بگذارد و هرچه مداخله زودتر شروع شود، احتمال رسیدن کودک به ظرفیت بالقوه خود بیشتر است.
۲. دشوارتر شدن یادگیری کلمات
کودک فقط با آموزش مستقیم کلمات یاد نمی‌گیرد.
بخش زیادی از یادگیری زبان از طریق شنیدن صحبت‌های والدین، اعضای خانواده، مربی و اطرافیان اتفاق می‌افتد.
اگر دسترسی کودک به این اطلاعات صوتی محدود باشد، ممکن است تعداد کلمات و کیفیت زبان او تحت تأثیر قرار بگیرد.
حتی در کودکانی که کم‌شنوایی خفیف دارند، پژوهش‌ها ارتباط بین استفاده منظم‌تر از سمعک و عملکرد بهتر در برخی شاخص‌های واژگان و دستور زبان را نشان داده‌اند.
۳. مشکل درک صحبت‌های دیگران
ممکن است کودک صدا را بشنود اما بعضی کلمات را اشتباه متوجه شود.
این مشکل در محیط‌های شلوغ، کلاس، مهدکودک یا زمانی که چند نفر همزمان صحبت می‌کنند بیشتر خودش را نشان می‌دهد.
کم‌شنوایی حتی در درجات خفیف می‌تواند در محیط‌های پر سر و صدا، درک گفتار و مشارکت کودک در ارتباط را دشوارتر کند. پژوهش‌های جدید نیز نشان داده‌اند که استفاده از سمعک می‌تواند در برخی کودکان مبتلا به کم‌شنوایی خفیف، به‌خصوص در شرایط پرنویز، مزایایی داشته باشد.
۴. تأثیر روی یادگیری در مدرسه
کودک در مدرسه باید دائماً از طریق شنیدن اطلاعات دریافت کند.
اگر صدای معلم را به‌خوبی دریافت نکند، ممکن است بخشی از مطالب را از دست بدهد؛ مخصوصاً وقتی معلم از فاصله دور صحبت می‌کند یا محیط کلاس شلوغ است.
کم‌شنوایی بدون مداخله مناسب می‌تواند با مشکلاتی در یادگیری و عملکرد تحصیلی همراه باشد.
۵. خستگی بیشتر هنگام گوش دادن
کودکی که خوب نمی‌شنود ممکن است برای فهمیدن صحبت دیگران مجبور باشد بیشتر تمرکز کند.
این موضوع در محیط‌هایی مثل کلاس، مهدکودک یا جمع‌های شلوغ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
بنابراین گاهی کودکی که به نظر می‌رسد «حواسش پرت است» یا «به حرف گوش نمی‌دهد»، ممکن است در واقع بخشی از صحبت‌ها را به‌خوبی نشنیده باشد.
۶. مشکلات ارتباطی و اجتماعی
کودک از طریق ارتباط با والدین، خواهر و برادر، همکلاسی‌ها و سایر کودکان، مهارت‌های اجتماعی زیادی یاد می‌گیرد.
اگر کم‌شنوایی باعث شود کودک مرتب صحبت دیگران را از دست بدهد یا نتواند در گفت‌وگوها شرکت کند، ممکن است ارتباط اجتماعی او نیز تحت تأثیر قرار بگیرد.
آیا سمعک نزدن باعث می‌شود «عصب گوش کودک ضعیف‌تر شود»؟
این جمله را نباید به‌صورت قطعی بیان کرد.
سمعک نزدن لزوماً به این معنی نیست که عصب گوش کودک خراب‌تر می‌شود.
مسئله مهم‌تر این است که کودک کم‌شنوا ممکن است دسترسی کافی به اطلاعات صوتی نداشته باشد و این موضوع در دوره‌ای که مغز و زبان در حال رشد هستند، اهمیت زیادی دارد.
بنابراین هدف استفاده از سمعک در کودک فقط بلندتر کردن صدا نیست؛ هدف این است که کودک تا حد امکان به صداهای قابل استفاده و گفتار دسترسی داشته باشد و فرصت مناسبی برای رشد مهارت‌های شنیداری و زبانی داشته باشد.
آیا هر کودک کم‌شنوا باید سمعک بزند؟
نه.
این تصمیم باید بر اساس نوع و میزان کم‌شنوایی و شرایط خود کودک گرفته شود.
بعضی کودکان ممکن است به سمعک نیاز داشته باشند، بعضی به روش‌های دیگری مانند کاشت حلزون یا وسایل کمک‌شنیداری دیگر، و برخی نیز ممکن است علاوه بر وسیله کمک‌شنوایی به گفتاردرمانی و سایر خدمات توانبخشی نیاز داشته باشند.
یک روش واحد برای تمام کودکان مبتلا به کم‌شنوایی مناسب نیست و برنامه مداخله باید متناسب با نیازهای هر کودک و خانواده تنظیم شود.
اگر پزشک یا شنوایی‌شناس سمعک پیشنهاد کرده، چرا نباید آن را زیاد عقب انداخت؟
چون سال‌های ابتدایی زندگی برای رشد زبان و ارتباط اهمیت زیادی دارند.
CDC توصیه می‌کند کودکی که کم‌شنوایی او تشخیص داده شده، هرچه سریع‌تر خدمات مداخله‌ای مناسب را دریافت کند. برای نوزادان نیز چارچوب شناخته‌شده 1-3-6 شامل غربالگری تا یک ماهگی، تشخیص تا سه ماهگی و شروع مداخله تا شش ماهگی است.
بنابراین اگر سمعک برای کودک تجویز شده است، بهتر است والدین موضوع را صرفاً به دلیل اینکه «فعلاً خودش بعضی صداها را می‌شنود» به تعویق نیندازند.
آیا استفاده از سمعک باید دائمی و منظم باشد؟
اگر شنوایی‌شناس استفاده منظم از سمعک را برای کودک توصیه کرده باشد، استفاده منظم اهمیت زیادی دارد.
قرار نیست کودک فقط روزی چند دقیقه سمعک بزند و انتظار داشته باشیم همان میزان دریافت صدا برای رشد شنیداری و زبانی کافی باشد.
میزان استفاده مناسب باید بر اساس سن، میزان کم‌شنوایی، نوع سمعک و برنامه توانبخشی کودک تعیین شود.
پژوهش‌ها نیز در برخی گروه‌های کودکان نشان داده‌اند که میزان استفاده روزانه از سمعک با برخی نتایج زبانی ارتباط دارد.
اگر کودک سمعک را قبول نمی‌کند چه کار کنیم؟
این مشکل در کودکان قابل توجه است و نباید با دعوا و اجبار حل شود.
ابتدا باید مشخص شود چرا کودک سمعک را پس می‌زند.
ممکن است:
- صدای سمعک برایش زیاد باشد.
- تنظیم سمعک مناسب نباشد.
- قالب یا قسمت قرارگیرنده روی گوش اذیتش کند.
- سمعک خراب یا دارای مشکل فنی باشد.
- کودک هنوز به صداهای جدید عادت نکرده باشد.
در چنین شرایطی بهتر است سمعک توسط شنوایی‌شناس بررسی و در صورت نیاز تنظیم شود.
آیا کم‌شنوایی خفیف هم در کودک مهم است؟
بله.
خفیف بودن کم‌شنوایی به این معنی نیست که هیچ اثری روی کودک ندارد.
کودک ممکن است در محیط آرام و از فاصله نزدیک ظاهراً خوب پاسخ بدهد، اما در کلاس یا محیط شلوغ دچار مشکل شود.
به همین دلیل تصمیم درباره سمعک یا سایر مداخلات نباید فقط بر اساس این باشد که «کودک در خانه به صداها واکنش نشان می‌دهد».
ارزیابی دقیق شنوایی و بررسی عملکرد واقعی کودک در شرایط مختلف اهمیت دارد.
چه زمانی باید شنوایی کودک را بررسی کرد؟
اگر والدین متوجه هرکدام از این موارد شدند، بهتر است شنوایی کودک بررسی شود:
- کودک به اسم خود واکنش مناسبی نشان نمی‌دهد.
- برای شنیدن تلویزیون صدای آن را زیاد می‌کند.
- مرتب می‌گوید «چی؟» یا «ها؟»
- گفتارش نسبت به سنش عقب‌تر یا نامفهوم‌تر است.
- بعضی صداها را می‌شنود اما بعضی دیگر را نه.
- دستورهای شفاهی را مرتب اشتباه متوجه می‌شود.
- در محیط شلوغ بیشتر مشکل دارد.
- عملکرد تحصیلی او بدون علت مشخص افت کرده است.
جمع‌بندی
استفاده نکردن از سمعک در کودکی که واقعاً به سمعک نیاز دارد، موضوعی نیست که بهتر باشد ساده گرفته شود.
کم‌شنوایی در دوران کودکی می‌تواند روی رشد گفتار و زبان، درک گفتار، یادگیری، ارتباط و مهارت‌های اجتماعی اثر بگذارد؛ به همین دلیل تشخیص و مداخله زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
سمعک عصب گوش را ترمیم نمی‌کند، اما می‌تواند دسترسی کودک به صدا و گفتار را بیشتر کند و در کنار سایر خدمات توانبخشی، به رشد ارتباطی و زبانی او کمک کند.
اگر برای کودک شما سمعک تجویز شده، بهتر است استفاده از آن، میزان استفاده روزانه و تنظیمات سمعک به‌صورت منظم توسط شنوایی‌شناس پیگیری شود.
سوالات متداول
آیا سمعک نزدن باعث ضعیف شدن بیشتر گوش کودک می‌شود؟
نمی‌توان گفت سمعک نزدن حتماً باعث ضعیف‌تر شدن خود گوش یا عصب می‌شود. نگرانی اصلی این است که کودک ممکن است دسترسی کافی به صدا و گفتار نداشته باشد و رشد زبان، ارتباط و یادگیری او تحت تأثیر قرار بگیرد.
آیا کودک کم‌شنوا باید همیشه سمعک بزند؟
اگر استفاده منظم از سمعک برای کودک توصیه شده باشد، استفاده منظم اهمیت زیادی دارد؛ اما برنامه دقیق استفاده باید بر اساس شرایط همان کودک توسط شنوایی‌شناس تعیین شود.
آیا کم‌شنوایی خفیف در کودک هم نیاز به پیگیری دارد؟
بله. حتی کم‌شنوایی خفیف ممکن است در محیط‌های شلوغ، کلاس و شرایطی که فاصله از گوینده زیاد است، روی درک گفتار و یادگیری اثر بگذارد.
آیا سمعک باعث تنبل شدن گوش کودک می‌شود؟
خیر. سمعک برای فراهم کردن دسترسی بهتر به صدا و گفتار استفاده می‌شود و باعث «تنبل شدن» گوش نمی‌شود.
اگر کودک سمعک را قبول نمی‌کند چه کنیم؟
اول باید علت مشخص شود. تنظیم نامناسب، صدای زیاد، ناراحتی فیزیکی یا مشکلات فنی می‌توانند باعث پس زدن سمعک شوند. بهتر است سمعک توسط شنوایی‌شناس بررسی شود.
برای شنوایی‌سنجی و بررسی سمعک کودک در اسلامشهر کجا مراجعه کنیم؟
در کلینیک شنوایی‌سنجی و سمعک آوانا اسلامشهر می‌توانید برای ارزیابی شنوایی کودک، بررسی نیاز به سمعک و پیگیری تنظیم آن مراجعه کنید.
آدرس:
اسلامشهر، بلوار بسیج، نبش خیابان مهدیه، ساختمان پزشکان گلستان، طبقه سوم، واحد ۵۱۴
تماس:
۰۲۱-۵۶۱۳۸۴۰۷
۰۹۹۱۲۰۳۸۰۶۵
آوانا، آوای نو زندگی
آیا عصب گوش ضعیف شود درمان می‌شود؟ نقش سمعک در کم‌شنوایی عصبی